การที่ ผู้สูงอายุอยู่คนเดียว ไม่ได้หมายความว่าจะไม่ปลอดภัยเสมอไป ผู้สูงอายุบางคนยังสามารถใช้ชีวิตประจำวัน ดูแลตัวเอง รับประทานอาหาร รับประทานยา และติดต่อคนในครอบครัวได้ตามปกติ แม้จะต้องอยู่บ้านตามลำพังในบางช่วงเวลา
อย่างไรก็ตาม เมื่ออายุมากขึ้น ความสามารถในการเดิน การทรงตัว ความจำ การมองเห็น หรือการทำกิจวัตรประจำวันอาจเปลี่ยนแปลงไป ครอบครัวจึงควรประเมินจากความสามารถจริงของแต่ละคน ไม่ควรใช้อายุเพียงอย่างเดียวเป็นตัวตัดสินว่าอยู่คนเดียวได้หรือไม่ได้
คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า “อายุเท่านี้อยู่คนเดียวได้ไหม?” แต่ควรถามเพิ่มเติมว่า ผู้สูงอายุสามารถใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างปลอดภัยหรือไม่ และหากเกิดเหตุผิดปกติขณะอยู่คนเดียว สามารถขอความช่วยเหลือได้หรือเปล่า
ผู้สูงอายุอยู่คนเดียวได้ไหม?
คำตอบขึ้นอยู่กับสุขภาพ ความสามารถในการช่วยเหลือตัวเอง และสภาพแวดล้อมของแต่ละคน
ผู้สูงอายุที่ยังเดินได้อย่างมั่นคง เข้าห้องน้ำและรับประทานอาหารได้เอง จัดการยาได้ สามารถใช้โทรศัพท์ และรู้ว่าควรติดต่อใครเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน อาจสามารถอยู่บ้านตามลำพังในบางช่วงเวลาได้
ในทางกลับกัน หากเริ่มมีปัญหาเรื่องการเดิน เคยหกล้มหรือเกือบหกล้ม หลงลืม รับประทานยาผิด ไม่สามารถทำอาหารหรือเข้าห้องน้ำได้อย่างปลอดภัย การอยู่ตามลำพังอาจต้องได้รับการประเมินและวางแผนมากขึ้น
องค์การอนามัยโลกระบุว่าผู้สูงอายุมีความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บรุนแรงจากการหกล้มมากขึ้น และปัจจัยอย่างการเคลื่อนไหว การทรงตัว การมองเห็น ยาบางชนิด และสภาพแวดล้อมที่ไม่ปลอดภัยสามารถเกี่ยวข้องกับความเสี่ยงได้
7 เรื่องที่ควรเช็กก่อนให้ผู้สูงอายุอยู่บ้านคนเดียว
แทนที่จะตัดสินจากอายุเพียงอย่างเดียว ครอบครัวควรลองดูพฤติกรรมที่เกิดขึ้นจริงในชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะ 7 เรื่องต่อไปนี้
1. ยังสามารถทำกิจวัตรประจำวันด้วยตัวเองได้หรือไม่?
เริ่มจากสิ่งพื้นฐานที่ต้องทำทุกวัน เช่น ลุกจากเตียง เดิน เข้าห้องน้ำ อาบน้ำ แต่งตัว และรับประทานอาหาร
ไม่จำเป็นว่าผู้สูงอายุจะต้องทำทุกอย่างได้อย่างสมบูรณ์ แต่ควรพิจารณาว่าในช่วงเวลาที่ไม่มีคนอยู่ด้วย มีเรื่องใดที่จำเป็นต้องได้รับความช่วยเหลือหรือไม่
ตัวอย่างเช่น ผู้สูงอายุอาจรับประทานอาหารเองได้ แต่ไม่สะดวกในการเตรียมอาหาร หรือเดินภายในบ้านได้แต่ต้องการคนช่วยตอนอาบน้ำ กรณีเช่นนี้ครอบครัวอาจวางแผนช่วยเฉพาะกิจกรรมที่จำเป็น แทนที่จะสรุปทันทีว่าไม่สามารถอยู่คนเดียวได้เลย
สิ่งสำคัญคือควรประเมินซ้ำเป็นระยะ เพราะความสามารถในการทำกิจวัตรของผู้สูงอายุสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามสุขภาพ
2. เดินและเคลื่อนไหวภายในบ้านได้อย่างปลอดภัยหรือไม่?
การเดินจากห้องนอนไปห้องน้ำ การลุกจากเก้าอี้ หรือการเดินไปหยิบของ อาจดูเป็นเรื่องธรรมดา แต่เป็นกิจกรรมที่ควรสังเกตเมื่อผู้สูงอายุต้องอยู่บ้านคนเดียว
หากเริ่มเดินไม่มั่นคง ต้องจับเฟอร์นิเจอร์ระหว่างเดิน ลุกนั่งลำบาก หรือเคยหกล้มมาก่อน ควรให้ความสำคัญกับการจัดสภาพแวดล้อมภายในบ้านมากขึ้น
ลองสำรวจทางเดิน ห้องนอน และห้องน้ำว่ามีพรม สายไฟ ของวางกีดขวาง พื้นลื่น หรือพื้นต่างระดับหรือไม่ รวมถึงตรวจสอบว่าแสงสว่างเพียงพอ โดยเฉพาะเส้นทางไปห้องน้ำในเวลากลางคืน
หากต้องใช้อุปกรณ์ช่วยเดิน ก็ควรดูว่าสามารถใช้อุปกรณ์นั้นภายในบ้านได้สะดวกจริงหรือไม่
3. สามารถจัดการอาหาร น้ำ และยาได้หรือไม่?
อีกเรื่องที่สำคัญคือ เมื่อไม่มีคนอยู่ด้วย ผู้สูงอายุสามารถรับประทานอาหาร ดื่มน้ำ และใช้ยาตามแผนที่ได้รับจากบุคลากรทางสุขภาพได้หรือไม่
บางคนอาจรับประทานอาหารเองได้ แต่ไม่สะดวกในการทำอาหาร ครอบครัวจึงอาจเตรียมอาหารไว้ล่วงหน้า หรือจัดอาหารในรูปแบบที่หยิบและอุ่นได้ง่าย
สำหรับเรื่องยา หากต้องรับประทานหลายชนิดหรือหลายช่วงเวลา ควรมีระบบที่ชัดเจน เช่น ตารางยา กล่องแบ่งยา หรือวิธีเตือนที่ผู้สูงอายุใช้งานได้จริง
หากเริ่มพบว่าลืมยาเป็นประจำ รับประทานยาซ้ำ หรือจำไม่ได้ว่ารับประทานยาไปแล้วหรือยัง ควรกลับมาประเมินว่าระบบเดิมยังเหมาะสมหรือจำเป็นต้องมีคนช่วยดูแลมากขึ้น
4. หากเกิดเหตุฉุกเฉิน สามารถขอความช่วยเหลือได้หรือไม่?
ลองคิดจากสถานการณ์จริงว่า หากผู้สูงอายุหกล้ม รู้สึกไม่สบาย หรือเกิดเหตุผิดปกติในบ้านขณะที่ไม่มีใครอยู่ด้วย จะสามารถโทรหรือส่งสัญญาณขอความช่วยเหลือได้หรือไม่
โทรศัพท์ควรอยู่ในตำแหน่งที่เข้าถึงได้ง่าย และผู้สูงอายุควรรู้ว่าจะติดต่อสมาชิกในครอบครัว คนใกล้บ้าน หรือหน่วยฉุกเฉินอย่างไร
บางครอบครัวอาจใช้สมาร์ตวอทช์ อุปกรณ์แจ้งเหตุ หรือระบบตรวจจับการหกล้มเป็นตัวช่วย ซึ่งสามารถเพิ่มช่องทางขอความช่วยเหลือได้ แต่ไม่ควรพึ่งเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว เพราะอุปกรณ์ต้องถูกใช้งานอย่างถูกต้องและพร้อมใช้งานเมื่อเกิดเหตุจริง สถาบัน National Institute on Aging ของสหรัฐฯ ก็ระบุว่าระบบแจ้งเหตุสามารถช่วยลดความเสี่ยงบางส่วนได้ แต่ไม่สามารถทดแทนการติดต่อและตรวจสอบจากครอบครัวหรือผู้ดูแลเป็นประจำได้
ครอบครัวจึงควรมีแผนสำรองด้วยว่า หากติดต่อผู้สูงอายุไม่ได้ ใครคือคนที่สามารถเข้าไปตรวจสอบได้เร็วที่สุด
5. ความจำและการตัดสินใจยังเหมาะกับการอยู่คนเดียวหรือไม่?
การหลงลืมเล็กน้อยสามารถพบได้เมื่ออายุมากขึ้น แต่สิ่งที่ควรสังเกตคือความเปลี่ยนแปลงนั้นเริ่มกระทบต่อชีวิตประจำวันหรือความปลอดภัยหรือไม่
ตัวอย่างเช่น จากเดิมที่เคยจัดยาเองได้ เริ่มรับประทานยาซ้ำ จากที่เคยทำอาหารเป็นประจำ เริ่มลืมปิดเตา หรือจากที่เคยเดินทางในบริเวณใกล้บ้านได้ เริ่มสับสนและจำทางกลับไม่ได้
ไม่ควรสรุปจากอาการเหล่านี้ด้วยตัวเองว่าเป็นโรคใดโรคหนึ่ง แต่หากเกิดขึ้นบ่อยขึ้นหรือเปลี่ยนแปลงจากเดิมอย่างชัดเจน ควรปรึกษาแพทย์หรือบุคลากรทางสุขภาพเพื่อประเมินเพิ่มเติม
โดยเฉพาะเมื่อปัญหาเรื่องความจำเริ่มกระทบต่อความปลอดภัย การให้ผู้สูงอายุอยู่บ้านคนเดียวเป็นเวลานานอาจจำเป็นต้องทบทวน
6. อยู่คนเดียวแล้วรู้สึกเหงาหรือแยกตัวจากผู้อื่นมากเกินไปหรือไม่?
การประเมินว่า ผู้สูงอายุอยู่คนเดียว ได้หรือไม่ ไม่ควรดูเฉพาะความปลอดภัยทางร่างกาย
ผู้สูงอายุบางคนสามารถทำกิจวัตรทุกอย่างได้เอง แต่แทบไม่ได้พบหรือพูดคุยกับใครเป็นเวลานาน ซึ่งอาจส่งผลต่อคุณภาพชีวิตได้
องค์การอนามัยโลกให้ความสำคัญกับความโดดเดี่ยวและการแยกตัวทางสังคม โดยระบุว่าความสัมพันธ์ทางสังคมที่มีคุณภาพมีความสำคัญต่อสุขภาพกาย สุขภาพใจ และความเป็นอยู่ที่ดีของผู้สูงอายุ World Health Organization
ครอบครัวจึงควรสังเกตว่าผู้สูงอายุยังมีคนพูดคุยด้วยเป็นประจำหรือไม่ ยังสนใจกิจกรรมที่เคยชอบหรือเปล่า และมีโอกาสพบสมาชิกในครอบครัว เพื่อน หรือคนในชุมชนบ้างหรือไม่
การโทรหากันเป็นประจำ รับประทานอาหารร่วมกัน พาออกไปทำกิจกรรม หรือหากิจกรรมที่ผู้สูงอายุสนใจ ล้วนเป็นวิธีเพิ่มปฏิสัมพันธ์ได้โดยไม่จำเป็นต้องมีคนเฝ้าอยู่ตลอดเวลา
7. มีคนติดตามความเป็นอยู่เป็นประจำหรือไม่?
แม้ผู้สูงอายุจะยังสามารถอยู่บ้านได้ด้วยตัวเอง การมีระบบติดต่อกันเป็นประจำก็ช่วยเพิ่มความมั่นใจให้ทั้งผู้สูงอายุและครอบครัว
อาจตกลงกันว่าจะโทรหากันช่วงเช้าหรือเย็น หรือมีสมาชิกในครอบครัว ญาติ หรือคนที่ไว้ใจได้แวะเข้าไปหาเป็นระยะ
สิ่งที่ควรคิดล่วงหน้าคือ หากปกติผู้สูงอายุรับโทรศัพท์ทุกเช้า แต่วันหนึ่งติดต่อไม่ได้ จะทำอย่างไรต่อ ใครเป็นคนโทรซ้ำ และใครสามารถเข้าไปตรวจสอบที่บ้านได้
ระบบเหล่านี้ไม่จำเป็นต้องทำให้ผู้สูงอายุรู้สึกว่าถูกเฝ้าดูตลอดเวลา เป้าหมายคือสร้างความมั่นใจว่า หากเกิดสิ่งผิดปกติขึ้น จะมีคนรับรู้และสามารถเข้าช่วยเหลือได้
สัญญาณแบบไหนที่ควรทบทวนการให้ผู้สูงอายุอยู่บ้านคนเดียว?
ครอบครัวไม่จำเป็นต้องรอให้เกิดอุบัติเหตุก่อนจึงค่อยปรับรูปแบบการดูแล การสังเกตความเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวันสามารถช่วยให้วางแผนได้เร็วขึ้น
หากผู้สูงอายุเริ่มหกล้มหรือเกือบหกล้มบ่อยขึ้น เดินหรือลุกนั่งลำบากกว่าเดิม ลืมรับประทานยา สับสนเรื่องเวลา หลงทาง รับประทานอาหารน้อยลง หรือเริ่มทำกิจกรรมที่เคยทำได้ไม่สะดวก ครอบครัวควรกลับมาประเมินว่าการอยู่บ้านคนเดียวยังเหมาะสมหรือไม่
โดยเฉพาะหากความเปลี่ยนแปลงหลายอย่างเริ่มเกิดขึ้นพร้อมกัน หรือเริ่มส่งผลต่อความปลอดภัย ไม่ได้หมายความว่าจะต้องย้ายผู้สูงอายุออกจากบ้านทันที แต่อาจเป็นเวลาที่ควรเพิ่มคนช่วยดูแล ปรับบ้าน เปลี่ยนกิจวัตร หรือหาทางเลือกอื่นที่เหมาะสมกว่าเดิม
ถ้าเริ่มอยู่บ้านคนเดียวไม่เหมาะ มีทางเลือกอะไรบ้าง?
เมื่อพบว่าผู้สูงอายุเริ่มต้องการความช่วยเหลือมากขึ้น ไม่ได้หมายความว่าต้องเลือกทันทีระหว่าง “อยู่บ้านคนเดียว” กับ “ย้ายไปศูนย์ดูแล”
บางครอบครัวอาจปรับตารางให้สมาชิกผลัดกันดูแล จ้างผู้ดูแลที่บ้าน ให้ญาติหรือคนใกล้ชิดช่วยในบางช่วง หรือใช้บริการที่ช่วยดูแลเฉพาะเวลาที่ครอบครัวไม่อยู่
หากผู้สูงอายุเริ่มต้องการความช่วยเหลือหลายด้าน หรือต้องมีคนคอยดูแลอย่างต่อเนื่อง ขณะที่สมาชิกในครอบครัวไม่สามารถจัดเวลาได้เพียงพอ การศึกษาศูนย์ดูแลผู้สูงอายุอาจเป็นอีกหนึ่งทางเลือก
ก่อนตัดสินใจควรเข้าเยี่ยมชมสถานที่จริง สอบถามรูปแบบการดูแล บุคลากร ความปลอดภัย การเข้าเยี่ยมของครอบครัว และตรวจสอบว่าสถานที่สามารถรองรับระดับการดูแลของผู้สูงอายุได้หรือไม่
Checklist ผู้สูงอายุอยู่คนเดียว ปลอดภัยหรือยัง?
ครอบครัวสามารถใช้คำถามสั้น ๆ เหล่านี้ช่วยทบทวนสถานการณ์เป็นระยะ
- สามารถลุก เดิน และเข้าห้องน้ำได้อย่างปลอดภัยหรือไม่
- สามารถรับประทานอาหารและดื่มน้ำเองได้หรือไม่
- สามารถจัดการยาได้อย่างถูกต้องหรือไม่
- สามารถใช้โทรศัพท์และขอความช่วยเหลือได้หรือไม่
- ความจำและการตัดสินใจยังไม่กระทบต่อความปลอดภัยหรือไม่
- ภายในบ้านมีจุดเสี่ยงต่อการหกล้มหรืออุบัติเหตุหรือไม่
- มีคนโทรหา เยี่ยม หรือเช็กความเป็นอยู่เป็นประจำหรือไม่
- หากเกิดเหตุฉุกเฉิน มีคนที่สามารถเข้าไปช่วยเหลือได้หรือไม่
- ผู้สูงอายุเองรู้สึกสบายใจและต้องการอยู่บ้านคนเดียวหรือไม่
หากหลายข้อยังตอบไม่ได้อย่างมั่นใจ ไม่จำเป็นต้องรีบตัดสินใจเปลี่ยนที่อยู่ทันที แต่ควรกลับมาดูว่ามีจุดใดที่สามารถเพิ่มความช่วยเหลือหรือปรับสภาพแวดล้อมให้ปลอดภัยขึ้นได้
สรุป ผู้สูงอายุอยู่คนเดียวได้หรือไม่?
การที่ ผู้สูงอายุอยู่คนเดียว ได้หรือไม่นั้น ไม่ได้ขึ้นอยู่กับอายุเพียงอย่างเดียว แต่ควรพิจารณาร่วมกันทั้งความสามารถในการทำกิจวัตร การเดินและการทรงตัว ความจำ การจัดการยา การขอความช่วยเหลือ สภาพแวดล้อมภายในบ้าน และสภาพจิตใจของผู้สูงอายุ
บางคนสามารถอยู่ด้วยตัวเองได้ดีหากมีระบบสนับสนุนที่เหมาะสม บางคนอาจต้องการคนช่วยเฉพาะบางช่วงเวลา ขณะที่บางคนอาจจำเป็นต้องได้รับการดูแลใกล้ชิดมากขึ้น
สิ่งสำคัญคือไม่ควรประเมินเพียงครั้งเดียวแล้วใช้คำตอบนั้นตลอดไป เพราะสุขภาพและความสามารถในการช่วยเหลือตัวเองสามารถเปลี่ยนแปลงได้ ครอบครัวจึงควรสังเกตและปรับรูปแบบการดูแลตามสถานการณ์
หากต้องการศึกษาวิธีดูแลในชีวิตประจำวันเพิ่มเติม สามารถอ่าน ดูแลผู้สูงอายุอย่างไร? 9 เรื่องสำคัญที่ครอบครัวควรรู้
หากครอบครัวเริ่มต้องการความช่วยเหลือในการดูแลมากขึ้น สามารถศึกษารูปแบบบริการของ บ้านมีสุข เนอร์สซิ่งโฮม หรือนัดหมายเข้าชมสถานที่จริง เพื่อพูดคุยเกี่ยวกับระดับการดูแลที่เหมาะกับผู้สูงอายุในครอบครัวก่อนตัดสินใจ
ทำเล: สาขาสายไหม ซอย 6 (ใกล้โรงพยาบาลภูมิพลฯ และสนามบินดอนเมือง)
โทรศัพท์: 06-4448-8118
LINE: @bmsnursinghome
กำลังมองหาศูนย์ดูแล
บ้านมีสุข เนอร์สซิ่งโฮม พร้อมให้คำปรึกษา
